NlWiki

Werkkampen voor jonge werklozen (1932-1940)



Jonge werklozen in Nederland kregen tussen 1932 en 1940, tijdens de crisis van de jaren 1930, op vrijwillige basis de gelegenheid om in zogenoemde leer- en werkkampen even te ontsnappen aan het doelloze werklozenbestaan.

Ingang werkkamp 't Wijde Veld

Inhoud


Initiatief van maatschappelijke organisaties

Tijdens de crisis van de jaren 1930 steeg de werkloosheid in Nederland tot ongekende hoogte. De overheid zette werkverschaffingsprojecten op, waaraan volwassen werkloze mannen verplicht moesten meedoen. Vanaf 1932 gingen maatschappelijke organisaties werkkampen opzetten speciaal voor jonge werklozen, waarvoor zij zich vrijwillig konden aanmelden. De belangrijkste waren:

  • Centrale voor werklozenzorg, gesticht op initiatief van den Raad van Nederlandse Kerken voor Praktisch Christendom.
  • Nationale Rooms-Katholieke commissie voor jeugdwerklozenzorg
  • Moderne Centrale voor werklozenzorg

Naast deze roomse, protestantse en socialistische zuil creëerde de overheid de Federatie voor werkkampen als een neutrale federatie waaronder alle initiatieven werden gebundeld die niet onder een van de drie ideologische zuilen pasten. De organisaties zorgden zelf voor het benodigde geld. De overheid stelde pas vanaf 1936 gedeeltelijke subsidie beschikbaar ter ondersteuning van deze maatschappelijke initiatieven. Voor de deelnemers aan een jeugdwerkkamp was alles gratis, waarbij men er vanuit ging dat de reis naar het kamp op de fiets ging.

Paden schoonmaken op landgoed De Ginkel

Werken, leren en ontspannen

Aanvankelijk richtte men zich alleen op jongens. In het algemeen waren de leeftijdsgrenzen 16-24 jaar met kleine variaties, in een enkel geval mochten jeugdigen vanaf 14 jaar meedoen. In eerste instantie was de doelstelling de jongens ‘uit het onzalige nietsdoen’ te halen om ze daarna ‘meer opgefrist in de maatschappij terug te laten keren’. Die werkkampen duurden één of twee weken en het woord werkkamp werd gebruikt om aan te geven dat het geen vakantiekampen waren. De jongens logeerden in bestaande jeugdhuizen, internaten, barakken of tenten. Een gebruikelijke dagindeling was: ’s morgens werken, ’s middags sport, spel of excursies, ‘s avonds geestelijke ontwikkeling. Het ging om lichamelijk werk in de buitenlucht, meestal graaf- en spitwerk of bosonderhoud. De inhoud van de geestelijke ontwikkeling werd bepaald door de zuil die het werkkamp organiseerde.

In enkele grote steden waren er jeugdtehuizen voor werklozen waar ze in de winter niet alleen ontspanning vonden maar ook konden meedoen aan handenarbeid, zoals het maken van kinderspeelgoed voor Sinterklaas. In de zomer werd het zwemmen, atletiek, cursussen in de buitenlucht e.d. Soms organiseerde zo’n jeugdhuis ook een werkkamp in de provincie.


Behoud van werklust

Vanaf 1934 werd voor de jeugdkampen ‘het behoud van werklust’ als het belangrijkste element gezien. Er kwamen lange werkkampen van tenminste acht weken en er werd tot 40 uur per week gewerkt. Het verblijf was helemaal verzorgd en in deze lange kampen werd het geleidelijk normaal dat de werkloze jongens een beetje zakgeld kregen voor hun werk.

Vanaf 1938 werden er in enkele werkkampen beroepsopleidingen aangeboden bijvoorbeeld voor vissers en landarbeiders. Ook kregen werkloze meisjes de kans een dienstboden-opleiding te volgen.


Het einde

In de loop van 1939 werd de belangstelling voor de jeugdwerkkampen minder. Mensen vonden weer vaker een echte baan of ze moesten in militaire dienst bij de algemene mobilisatie in augustus. Al snel na de Duitse bezetting in 1940 ging de Nederlandse Arbeidsdienst zich met de werkkampen bemoeien en kregen ze een ander karakter.


Literatuur

  • Zorg voor werklooze jeugd, rapporten en wenken; Samengesteld door de Landelijke Commissie ter bestrijding van de gevolgen der jeugdwerkloosheid Amsterdam 1932
  • Arbeidskans in arbeidsnood, bestrijding van de moreele gevaren der werkloosheid; Uitgave van de Centrale voor werkloozenzorg, Utrecht 1934
  • Balen, mr. W.J. van. Het werkende land, opbouw van Nederland in moeilijke tijden, Tjeenk Willink, Haarlem 1936
  • Werkloze jeugd, bemoeiingen en ervaringen, leer- en werkkampen voor jeugdige werklozen, uitgave AJC Amsterdam 1934

Overzicht jeugdwerkkampen

Plaats Onderkomen Initiatiefnemer Vorm Werkzaamheden Zuil
Amerongen Zuider Volkshuis Rotterdam Kort Federatie voor werkkampen
Apeldoorn Groote Woudhuis Ned Rotaryclub kort cursussen 1934-1936 Federatie voor werkkampen
Appelscha kamphuis Us Blau Hiem Jeugdbond voor Onthouding kort/lang verbouwen jeugdherberg
aanleggen openluchttheater
aanleggen wandelpaden
Federatie voor werkkampen
Baarn vakantieoord De Liebaard St Josephs-Gezellen-Vereeniging kort voor werkloze gezellen uit Amsterdam Nationale Rooms-Katholieke commissie
Baarn gemeenschapsoord Drakenburg RK-Werkliedenvereniging lang bouw RK gemeenschapsoord Nationale Rooms-Katholieke commissie
Bakkeveen Allardsoog Vereniging tot stichting van volkshogescholen kort/lang aanleggen moestuin
bouwen boerderij
Federatie voor werkkampen
Bakkum vakantiehuis De Eenheid AMVJ lang aanleggen sportvelden
betuining duinmeer
Federatie voor werkkampen
Beekbergen De Kuil barakken Vrijzinnig Christelijke Jeugd lang ontginningswerk o.l.v. Heidemaatschappij Centrale voor werklozenzorg
Bennekom tehuis De Born Bond van sociaal-democratische Vrouwenclubs kort/lang naaiwerk, huishoudelijk werk, tuinwerk Moderne Centrale
Bentveld conferentiehuis De Woodbrookers kort/lang cursussen, leerzame en prettige dagen Moderne Centrale
Blaricum Meenthuis Moderne Metaalbewerkersbond kort/lang tribune in orde brengen
aanleggen speelterrein
maken amfitheater
Moderne Centrale
Chaam Het Putven, barakken Centrale voor werklozenzorg lang wegverharding
bouw zieken- en logeerkamer
onderhoud bossen
Centrale voor werklozenzorg
Crailo werkkamp Gooiland, barakken Centrale voor werklozenzorg lang heidewerk
archeologische afgraving Lange Heul
Centrale voor werklozenzorg
De Steeg (Gelderland) Ons Jeugdhuis bisdom Haarlem, speciaal t.b.v. Rotterdam kort oude pastorie ombouwen tot jeugdhuis Nationale Rooms-Katholieke commissie
Den Dolder Ernst Sillem hoeve Nederlands Jongelings Verbond kort aanleg wandelpaden
verfraaien en vergroten koetshuis
van oude stal paviljoen maken
Centrale voor werklozenzorg
Ede Werkkamp 't Wijde Veld, barakken landgoed De Ginkel lang bosonderhoud, aanleggen fietspad Centrale voor werklozenzorg
Egmond-Binnen landgoed Vredesteyn, barakken Adelbertus Priorij lang graafwerk t.b.v. herbouw abdij
bouw boerderij
Nationale Rooms-Katholieke commissie
Emmen Nieuw-Dordrecht Centrale Commissie lang inrichten jeugdherberg
grondwerk voor nieuw sportterein VV Erica
Federatie voor werkkampen
Ginneken KJV-huis Katholieke Jongeren Vereniging kort bezigheid en sport voor werkzoekende
jonge onderwijzers en intellectuelen
Nationale Rooms-Katholieke commissie
Ginneken Internaat Bouvigne, voor meisjes Nationale Rooms-Katholieke commissie lang dienstboden opleiding Nationale Rooms-Katholieke commissie
Ginneken jeugdherberg Mariëndal Nederlandse Rotaryclub kort opknappen jeugdherberg en tuin Federatie voor werkkampen
Ginneken jeugdherberg Mariëndal Katholieke Jonge Middenstands Vereniging kort werkkamp voor middenstandsjongeren Nationale Rooms-Katholieke commissie
Goirle vacantieoord De Bocht dekanale jeugdraad Rotterdam kort plantsoen verzorgen, banken maken
egaliseren sportveld
Nationale Rooms-Katholieke commissie
Haaren Huize Gerra Katholieke Jongeren Vereniging
en RK-bond De Jongen Werkman
kort aanleggen openluchttheater Nationale Rooms-Katholieke commissie
Haarlem Huize Bloemhof, zusterhuis Nationale Rooms-Katholieke commissie lang dienstbodenopleiding Nationale Rooms-Katholieke commissie
Haarlem Internaat voor meisjes Centrale voor werklozenzorg lang dienstbodenopleiding Centrale voor werklozenzorg
Hattem Huize IJsselsteyn, vaartuig ‘Koningin Wilhelmina’ stichting Ned. Volkskracht lang opleiding voor schippers Federatie voor werkkampen
Havelte Hunehuis Arbeiders Jeugd Centrale kort leer- en werkkamp voor jeugdige werklozen
uit Friesland, Groningen en Drenthe
Moderne Centrale
Heemskerk Slot Assumburg Nederlandse Jeugdherbergcentrale kort slot inrichten als jeugdherberg Federatie voor werkkampen
Hollandsche Rading Ons Huis Amsterdam kort Federatie voor werkkampen
Huizen Meenthuis AJC kort diverse activiteiten, sport, ontspanning Moderne Centrale
Hulshorst kampeerterrein Nederlands Jongelings Verbond kort rooien bomen, aanleg paden Centrale voor werklozenzorg
Klimmen jeugdherberg Rivieren Nederlandse Jeugdherbergcentrale lang verbeteren grachten kasteel Rivieren Moderne Centrale
Kortehemmen jeugdherberg in Hemrik De Woodbrookers kort bouw gemeenschapshuis Woodbrookers Moderne Centrale
Lunteren kampeerterrein Scheleberg Alg. Ned. Bond van Handels- en Kantoorbedienden kort wegaanleg, aanleg openluchttheater Moderne Centrale
Midlaren GCJMV-gebouw Groninger Christelijke Jonge mannen ver. kort een fietsgebouwtje en aanplantingen Centrale voor werklozenzorg
Noordwijk jeugdherberg Duinark stichting De Amsteloever kort Centrale voor werklozenzorg
Noordwijk thuis commissie jeudige werklozenzorg Noordwijk kort bosonderhoud Federatie voor werkkampen
Nunspeet Ronde Huis, barakken De Arend, instituut voor de rijpere jeugd Rotterdam lang boswerkzaamheden Federatie voor werkkampen
Oirschot Witte Bergen, barakken Katholieke Jongeren Vereniging
en RK-bond De Jongen Werkman
lang vormings- en ontspanningscentrum:
bouw en inrichting omgeving
Nationale Rooms-Katholieke commissie
Ommen Kamp Eerde, barakken Centrale voor werklozenzorg lang verzorgen bossen landgoed Centrale voor werklozenzorg
Oostelbeers landgoed De Baast, barakken Nationale Rooms-Katholieke commissie lang ontginning landgoed Nationale Rooms-Katholieke commissie
Oosterhout Nationale Rooms-Katholieke commissie Katholieke Jongeren Vereniging kort voorbereiding op driemaandelijkse dienstbodenopleiding Nationale Rooms-Katholieke commissie
Oosterhesselen De Klencke Jeugdbond voor Onthouding kort Federatie voor werkkampen
Oostvoorne De Schaapskooy, barakken Centrale voor werklozenzorg lang behoud duinmeer Centrale voor werklozenzorg
Ossendrecht Volksabdij Onze-Lieve-Vrouw ter Duinen Nationale Rooms-Katholieke commissie lang bouwen van een huis
egaliseren terrein
Nationale Rooms-Katholieke commissie
Oudemirdum Werkkamp Elfbergen, barakken Provinciaal comité voor werklozenzorg lang verbetering afwatering, verbreding wegen Centrale voor werklozenzorg
Roden Werkkamp Roden, barakken en paviljoen Centrale voor werklozenzorg lang aanleg voetvalveld, ontginning heide,
wegenaanleg, zwembad met strand
Centrale voor werklozenzorg
Rumpen "Ons Werkkamp", houten noodwoningen Nationale Rooms-Katholieke commissie
Kruisvaarders van Sint-Jan
lang project Ouverberg: riolering, demping moeras, afbouw voetbalveld
project Hokkelenberg: speeltuigen, aanleg paviljoentjes
Nationale Rooms-Katholieke commissie
Rumpen Ouverberg, houten noodwoningen Centrale voor werklozenzorg lang demping moeras Centrale voor werklozenzorg
Schaarsbergen landgoed De Kemperberg RK-bond De Jonge Werkman lang boswerkzaamheden Nationale Rooms-Katholieke commissie
Seppe rusthuis De Wildert, tentenkamp Provinciale comité's voor werklozenzorg lang aanleg zwembad, openluchttheater en wandelwegen Centrale voor werklozenzorg
Soesterberg Vrijzinnig Christelijke Jeugd Centrale kort Centrale voor werklozenzorg
Venlo jeugdhuis In ’t Groenewold RK Werkliedenverbond
RK bond De Jonge Werkman
kort sociale retraite: arbeid en ontspanning Nationale Rooms-Katholieke commissie
Vierhouten De Paaschheuvel Arbeiders Jeugd Centrale kort/lang bouw en exploitatie boerderij
openluchttheater
Moderne Centrale
Vierhouten De Vosseberg NVV Landarbeidersbond
NVV Bouwarbeidersbond
lang bouw conversatiezaal
landbouwcursussen
Moderne Centrale
Wassenaar Huize drie koningen Nationale Rooms-Katholieke commissie lang dienstbodenopleiding 3 maanden Nationale Rooms-Katholieke commissie
Weerselo Stiftsgebouw comité Vrouwen-crisiszorg Twente kort NH-kerk inrichten als rustoord
voor vrouwen van werklozen en werkloze meisjes
Centrale voor werklozenzorg
Vlissingen Fort de Ruyter Amsterdamse burgerwacht kort restaureren fort Federatie voor werkkampen
Zeist kampeerplaats Het Ruige Veld
bij conferentiehuis Woudschoten
Nederlandse Christen Studenten Vereniging en CNV kort werk- en leerkamp Centrale voor werklozenzorg




Bron


Staat van informatie: 30.06.2021 07:02:25 CEST

Bron: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie van de tekst: CC-BY-SA-3.0. Auteurs en licenties van de afzonderlijke afbeeldingen en media zijn te vinden in het bijschrift of kunnen worden getoond door op de afbeelding te klikken.

Veranderingen: Ontwerp-elementen werden herschreven. Wikipedia-specifieke links (zoals "Redlink", "Edit-Links"), kaarten, navigatievakken werden verwijderd. Ook enkele sjablonen. Pictogrammen zijn vervangen door andere pictogrammen of verwijderd. Externe links hebben een extra icoon gekregen.

Belangrijke opmerking Aangezien de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia werd overgenomen, was en is een handmatige controle niet mogelijk. Daarom geeft nlwiki.org geen garantie voor de juistheid en actualiteit van de inhoud. Mochten er intussen onjuistheden in de gegevens voorkomen of fouten in de weergave zijn gemaakt, dan verzoeken wij u contact met ons op te nemen: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.